تحقیق جامع درباره ی عناصر روانی قتل
در چهار فصل
همراه با نتیجه گیری
رشته حقوق
52 صفحه ای
فهرست
فصل اول ..................................................................................4
چکیده ..........................................................6
گفتار ......................................................................................6
واژه شناسی ......................................................................................................................................8
اجزاء عنصر معنوی قتل عمدی...............................................................................10
فصل دوم..............................................................................................18
چکیده .........................................................19
گفتار ..................................................................19
سوءنیت عام..................................................20
سوءنیت خاص..................................................................................20
معیار نوعی؛ ثبوت یا اثبات..................................................................................22
چکیده
یکی از عناصر اصلی تشکیلدهنده قتل عمد، عنصر معنوی یا روانی است. درواقع، تفکیک قتل عمدی از غیرعمدی در عنصر معنوی آنهاست که دارای اجزای مختلفی از قبیل سوءنیت عام (عمد در رفتار یا قصد فعل) و سوءنیت خاص (عمد درنتیجه یا قصد نتیجه) است. مقاله حاضر ضمن تبیین عنصر معنوی قتل عمد، علم و اراده را بهعنوان مهمترین و مبناییترین اجزاء عنصر معنوی قتل عمدی و نیز جایگاه و نقش علم و اراده در تحقق قتل عمدی و شقوق مختلف آن را تحلیل مینماید.
مقاله نتیجهگیری میکند که قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 اگرچه در مقایسه با قوانین قبلی از نوآوریهایی برخوردار است، ولی همچنان با کاستیهایی روبهروست و ضرورت توجه به ترک فعل در قتل عمد، تصریح بر قصد فعل واقعشده بر مجنیعلیه بهعنوان احراز عمد در جنایت، ضرورت توجه به ارادی بودن رفتار مرتکب در جنایت قتل عمد و نیز ضرورت تفکیک بین قتل با سبق تصمیم و قتل بدون سبق تصمیم ازجمله مسائلی است که باید درباره آنها چارهاندیشی شود
گفتار :
قتل نفس از بزرگترین صدمات بدنی است که علیه بشر اتفاق میافتد و ازجمله جرایمی است که همیشه منفور بوده و از قدیمالایام، بشر در مقابل قتل واکنش و عکسالعمل شدیدی نشان داده است. علمای حقوق کیفری وقتی جرم را بر مبنای شدت و ضعف طبقهبندی مینمایند، قتل در صدر آن قرار میگیرد. در حقوق اسلام، قتل نفس از بزرگترین گناهان محسوب میشود، بهطوریکه در آیهٔ 32 سورهٔ مائده در قرآن کریم، کشتن انسان بیگناه معادل کشتن تمام انسانها تلقی شده است. ازاینرو از قدیمالایام در نظامهای حقوقی مختلف مجازاتهای سنگینی برای مرتکبان این دسته جرایم پیشبینیشده است.
سلب حقوق و آزادی افرادی که بهعنوان مجرم شناخته میشوند، در گام نخست، مستلزم قابلیت سرزنش آنهاست و پایهٔ اصلی این قابلیت، احراز عنصر معنوی است. ضعف در شناخت این مقوله و درنهایت حکم به محکومیت یا برائت اشخاص، از معضلاتی است که نظام قضایی ما با آن مواجه است که ریشه آن را باید در پژوهش و آموزش جستجو کرد.
عنصر روانی شکلدهنده ی رابطه ی مجرم و جرم است و بهتبع آن، واکنش کیفری جرم متأثر از این رابطه است. وجود مفهوم عمد و غیرعمد بهعنوان اوصاف جرایم، وابستگی تام باوجود عنصر روانی و چگونگی این عنصر دارد. البته ارتکاب عمل مجرمانه، بهخودیخود دلیل وجود عنصر روانی نیست و در مواردی باوجودآنکه عمل مجرمانه ارتکاب مییابد، قانون مرتکب را به خاطر فقدان قصد جنایی یا مسئولیت کیفری قابلتعقیب نمیداند؛ زیرا هر انسانی نتایج و عواقب نامطلوب جرمی که از روی درک، اختیار، اراده و عمد مرتکب شده است را به دوش میکشد و از طرفی مرتکب تنها در صورتی ازنظر کیفی مسئول قلمداد میشود که توانایی و اهلیت درک اعمال و رفتار خود را داشته باشد و به عبارتی قادر به فهم ماهیت اعمال و اوضاعواحوال بوده، عواقب عمل خود را سنجیده و توانایی کنترل رفتار خود را داشته باشد.
براین اساس، قتلها دارای دلایل گوناگون و اشکال مختلفاند و چنانکه میدانیم بر اساس نصوص فقهی و قانونی، تحقق کمّی و کیفی عنصر روانی در قتلها، متضمن واکنشهای کیفری متفاوت است. این واکنش در نظام کیفری ایران در قتل عمد موجب قصاص و در قتل غیرعمد موجب دیه است.
چنانکه ملاحظه میشود، عنصر روانی ماهیتساز است؛ بنابراین رسیدن بهشناختی دقیق از چیستی عنصر روانی و اشکال تحققی و عینی آن، راهبرد ضروری است تا نوع قتل از جهت عمدی و غیرعمدی و شقوق آن مشخص شود. در چیستی و ماهیت عنصر معنوی آنچه در نصوص فقهی و قانونی محوریت دارد، مفهوم قصد است. به نظر میرسد با تبیین قصد و ابعاد آن بتوان جرایم عمدی و در ما نحن فیه قتل عمدی را از غیرعمدی جدا ساخت.
مسئولیت کیفری دربردارندهٔ سه جزء بلوغ، عقل و اختیار است. پس قتل عمدی، جرمی است که شخص بالغ و عاقل و مختار انجام داده باشد و قانونگذار نیز در تقنین مواد مربوط به موضوع پژوهش (مواد 289 به بعد) قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 جهت رسیدن بهعنوان عمد، شاخصهای فوق را لحاظ کرده است. بهعنوانمثال بند «الف» ماده 290 و بندهای «ب» و «پ» و «ت» با لحاظ تبصرههای 1 و 2 همین ماده نیز حاکی ازلحاظ شاخصهای عقل و اختیار و آگاهی است. نظر به اینکه درگذر تاریخ بنا بهضرورت تحولاتی در قانون مجازات اسلامی صورت میگیرد، نگارنده درصدد مطالعه و بررسی عنصر معنوی قتل عمدی و نقش عنصر معنوی دربازشناسی نوع قتل از جهت عمدی و غیرعمدی و شقوق آن است و در این پژوهش ضمن تعریف مفاهیم عملیاتی تحقیق، به اجزاء عنصر معنوی قتل عمدی پرداخته و نقش علم و اراده را در تحقق قتل عمدی تشریح و تبیین مینماید.
به همین جهت مهمترین سؤالات این پژوهش آن است که اجزاء تشکیلدهنده عنصر معنوی قتل عمدی در حقوق ایران کدماند؟ آیا علم به نوعاً کشنده بودن فعل بدون قصد فعل نسبت به مجنیعلیه موجب تحقق عمد در قتل میشود یا خیر؟ آیا اراده بهتنهایی نیت مجرمانه را محقق میسازد و نیاز به همراهی عامل دیگری دارد؟ در پاسخ به سؤالات فوق این فرضیهها مطرح است که: اجزاء تشکیلدهنده ی عنصر معنوی قتل عمدی در حقوق ایران، آگاهی و توجه به موضوع جنایت، قصد فعل و قصد نتیجه است. علیرغم علم به نوعاً کشنده بودن فعل، بدون قصد فعل نسبت به مجنیعلیه، قتل عمدی تحقق نمییابد. همچنین تمامی رفتارهای ارادی در اصل رفتارهای عمدی هستند؛ زیرا اراده جز با شعور و آگاهی و با تصور یک فعل و دستور ذهن بر ارتکاب آن توسط اعضاء به وجود نمیآید.
2- واژهشناسی
2-1- عنصر معنوی
درک صحیح از عنصر معنوی در جرایم و بهخصوص قتل از ضروریات شناخت درجات قتل و بهتبع آن مجازات قتل خواهد بود، اما باید اذعان کرد که در خصوص مفهوم عنصر معنوی بین حقوقدانان اتفاقنظر وجود ندارد.
برخی حقوقدانان معتقدند: «منظور از عنصر معنوی آن است که مرتکب عملی را که طبق قانون جرم شناختهشده با قصد مجرمانه انجام داده یا آنکه در ارتکاب آن عمل مرتکب خبط و تقصیر جزایی شده باشد (محسنی 1375: 202). هرگاه قصد مجرمانه یا خطای جزایی وجود نداشته باشد، کسی را نمیتوان تحت تعقیب و مجازات قرار داد. در هر محاکمهٔ کیفری باید ثابت شود که مجرم عمداً یا درنتیجهٔ بیاحتیاطی یا بیمبالاتی، مرتکب عملی شده که قانوناً ممنوع بوده است و از انجام عملی که قانون او را مکلف نموده، امتناع کرده است. بهبیاندیگر، عنصر معنوی رابطهٔ روانی است که بین مجرم و اعمال ارتکابی وجود دارد.
برخی اعتقاد دارند: «رکن معنوی برخلاف اجزاء رکن مادی از قبیل رفتار، وسیله، نتیجه، موضوع، زمان، مکان، شخصیت اطراف جرم و غیره که عینی و در عالم خارج بهنوعی فراوان هستند، فعلوانفعالات ذهنی است که تبلور خارجی آن، رفتار مرتکب است» (آقایینیا 1392: 698).
همچنین برخی دیگر از حقوقدانان در خصوص عنصر معنوی اذعان کردهاند که: «رکن معنوی یکی از پایههای اساسی در جرایم عمدی، به نیّت باطنی و خواست مجرمانهٔ مرتکب تعبیر شده است، بهنحویکه طی آن ارادهٔ جانی متوجه انجام فعل ممنوع و تحقق نتیجهای است که از طرف قانونگذار جزایی، جرم قلمداد شده است» (صادقی 1387: 105).
برخی دیگر عنصر معنوی را چنین تعریف میکنند: «عنصر معنوی یا سوءنیت عام عبارت است از علم به عناصر جرم و ارادهٔ انجام آنها یا قبول آنها» (زراعت 1386: 102).
با عنایت به تعاریف فوق، به نظر میآید تعریف آقای دکتر صادقی از عنصر معنوی دقیقتر از سایر تعاریف باشد؛ زیرا مطابق تعریف ایشان، عنصر معنوی حقیقتاً نیت باطنی و خواست مجرمانه مرتکب است و از طرفی مرتکب اراده باطنی خویش را متوجه فعل ممنوعی کرده که ازنظر قانونگذار جزایی جرم محسوب میشود. درحالیکه در تعریف سایر حقوقدانان این قیود کمتر دیده میشود.
تحقیق عناصر روانی قتل فایل ورد قابل ویرایش 52 صفحه
